| تبليغات | X |
|
مکانی برای معرفی معماری بخصوص معماری ژاپن
|
مقدمه
اگر شما در ژاپن از ده نفر بپرسید که دین شما چیست؟ نه نفر آنها بدون هیچ تردیدی در پاسخ شما می گویند که به هیچ دینی اعتقاد ندارند. ولی شما می توانید مراسم های مذهبی را در جاجای این صنعتی ترین کشور جهان و در رفتار مردم آن ببینید. حتی خیلی بیشتر و محسوس تر از ایران مذهبی ما. این حقیقت را می توان در زیارت میلیونی معابد در شب سال نو وشرکت در جشنهای مختلف که در معابد برگزار می شود به راحتی تشخیص داد و با رفتن به خانه ژاپنی ها براحتی می توان وجود خدایان مختلف ( خدای آتش در آشپزخانه ، خاکستر اجدادشان در مقام خدا در بهترین اتاق خانه و....) را در جاجای خانه لمس کرد. شاید دیدن این رفتار در زندگی مردم عادی چندان جای شگفتی نداشته باشد. ولی نفوذ مذهب در جامعه ژاپنی به زندگی خصوصی آنها خلاصه نمی 
شود و می توان آن را در جای جای زندگی اجتماعی سیاسی آنها هم دید.به عنوان مثال به خبری که حدود یک ماه پیش خبر اول NHK در پربیننده ترین ساعت خبری درباره پرتاب موشک ماهواره بر به فضا بود نظر من را به خود جلب کرد. موضوع خبر از این قرار بود که در شب قبل از پرتاب موشک دانشمندان ومتخصصان این پروژه برای دعا کردن برای موفقیت این پرتاب به زیارت 3 معابد موجود در جزیره ایی که پایگاه هوایی درآن قرار داشت رفتند. و مهمترین نکته این خبر این بود که برای اینکه شکستهای گذشته پرتاب (تاقبل از این پرتاب چندبار ژاپن سعی در پرتاب ماهواره با تکنولوژی خودش کرده است که همه با شکست مواجه شده بودند. ) تکرار نشود، دانشمندان مسیر و نوبت زیارت از معابد را تغییر داده و زیات کردند.
شاید بتوان با این مثال پی به عمق باورهای مذهبی در ژاپن برد. در ژاپن هم این خدایان سنگی است که پرتاب موشک را تضمین می کنند. وتازه نکته مهم در این موفقیت این پرتاب هم این است که اول از کدام معبد برای دعا شروع کنند.
و اما اصل مطلب
معماری هم از این قاعده استثناء نیست ویکی از مراحل مهم در ساخت و ساز که هرگز حذف نمی شود این است که در آغار هر ساخت و سازی خدای امنیت را از یک معبد به سر زمین می برند و درمراسم مذهبی « جی چین سای » تمام دست اندر کاران این ساخت ساز جمع شده و با حضور مسئول معبد شینتو برای امنیت ساخت و ساز دعا می کنند. در عکس ها می توان صحنه هایی از این مراسم را دید. این اولین کاری است که قبل از هر عملیات ساخت وسازی انجام می شود. در مرحله بعد مسئول و مجری طرح با در دست داشتن هدیه به در خانه یکا یک اهالی محل می رود و آنها را از مشخصات ساختمان جدیدی که قرار است ساخته شود آگاه کرده و از مزاحمت هایی که احتمالا در طول این عملیات به وقوع می پیوندد پیشاپیش عذر می خواهد. اینجاست که تازه شرایط برای شروع عملیات اجرایی فراهم می شود.
استانداری کاگاوا کار کنزو تانگه در سال 1958، ساختمانی با اسکلت RC می باشد. که ساختار و تناست اسکلت آن اشتراکات زیادی با معماری سنتی ژاپن دارد. این ساختمان برجسته ترین آثار تانگه در دهه 50 می باشد که توجه ویژه ای به سبک ژاپنی دارد. از ویژگی سبک ژاپنی تانگه این است که بدون آنکه از چی گی ( وسیله تزیینی چوبی ضربدری شکل که در دوسر بام های معابد شینتو (جین جا) از آن استفاده می شود و از ویژگی های مهم معماری جین جا می با شد.) استفاده کرده باشد، بسیاری از موتیف های معابد جین جا را بکاربرده است. هرچند در نگاه اول به نظر می رسد که تانگه سقف های مدرن را با موتیف های ظریف جین جا تزیین کرده باشد ولی اکثر موتیف هایی که او بکار برده است موتیف های معابد جین جا است و هرگز او مدرنیسم را بر سبک ژاپنی ترجیح نداده است. به عبارت دیگر دیدگاه تانگه در مورد سبک ژاپنی این است که همواره باید سنت و مدرنیسم به عنوان دو مأخذ مهم طراحی به موازات هم قرار گیرند. در برابر او مدرنیسم و یا سنت هر یک تنها وسیله ای بیش نیست. می توان بعضی ازآثار او را درهمان حال که ویژگی های یک اثر با سبک ژاپنی را دارد را در دورترین نقطه نسبت به سبک ژاپنی نیز دید.
در دوره 50 این روش تانگه نه تنها تغییر نمی کند بلکه غوی تر هم می شود. او در موزه یادبود بمباران اتمی هیروشیما که قبل ازاستانداری کاگاوا ساخته شده است در تعیین تناسب اسکلت RC برای اینکه روحی ژاپنی به این ساختمان داده باشد از «کی واری» استفاده می کند. «کی واری» سیستمی در معماری سنتی ژاپن است که در آن نسبت میان قطعات و اجزای ساختمان مشخص شده است. هر چند که خود تانگه اعتراف می کند، در بعضی جاها نتوانسته است این تناسب را بطور کامل رعایت کند.
این روش استفاده از سبک ژاپنی در همان دهه 50 قدرت آن را داشت که از طرفی طرفدارن سطحی نگر مدرنیسم که با ایجاد تلفیقی سطحی بین فرهنگ ژاپنی و مدرنیسم به نقاط اشتراک این دو فرهنگ افتخار می کردند و از طرفی دیگر طرفدارن ژاپنیسم نو که این اشتراک را دلیلی بر برتری فرهنگ ژاپنی می دانستند را از ریشه به مسخره بگیرد. ایمان راسخ تانگه به دیدگاه خود بود که امروزه هم که به آثار او نگاه می کنیم قدرت نقد دیگاه های سطحی از مدرنیسم را در آن به روشنی می توانیم درک کنیم.
تانگه درفرایند تکمیل سبک ژاپنی خود در استانداری کاگاوا همواره در حال مبارزه با این خصلت ژاپنی که « بهتر می داند که برای دوری از رویایوی، با قاطعیت اظهار نظر نکند » بوده است. موضوع فنی ( ساختاری ) که تیم تانگه در آن زمان همواره روی آن تحقیق می کرده، تلاش برای برداشتن دیوارهایی ( مقاوم در برابر زلزله ) که بایدحتما میان ستونها قرار می گرفت بوده است. در آن زمان باتوجه به شرایط خاصی که کشور زلزله خیز ژاپن با آن مواجه است، به عنوان یک اصل ابتدایی و خدشه ناپذیر برای مقاومت ساختمان و براساس قانون و مقررات ساختمانی تنها راه مقاوم کردن ساختمان در برابر زلزله استفاده از ستون ها و تیرهای قطور و دیوار های ضد زلزله بود. حتی با علم به این که این تئوری کالبد ساختمان را به تنهایی تعیین می کرد و امکان طراحی را از معمار می گیرد، وحتی در دهه 50 که از آن به عنوان دهه رادیکال ها یاد می شود جز چند نمونه کوچک هیچ حرکتی که در جهت رهایی از این اصول دست و پا گیر باشد انجام نشد. در چنین شرایطی که همه از شریک این جرم بودن رنج می بردند ولی چاره ای بجز سکوت نمی داشتند، نمایش سبک ژاپنی سَبُک و بی پیریا که هدف تانگه و تیمش بود مجالی برای عملی شدن نداشت. بنابراین آنها برای خارج شدن از این شرایط سیستم های کور مرکزی ((central core و طراحی در مرز( حد) تخریب (limit design) را برگزیدند. هر چند در حال حاضر این سیستم ها چیزی جدید نیستند ولی در آن زمان کاری بسیار نادر بود که اجرای آن محتیاج نبوغ و شجاعت زیادی بود. شاید اغراق نباشد که بگوییم که تانگه تنها معماری بود که هم به معماری به سبک ژاپنی پایدار بود و هم راه حل هایی را برای مشکلات فنی ساختاری ساختمان ارائه می کرد.
نوری هی تو ناکاتانی Norihito Nakatani (GA JAN-FEB 1995)
سنت حتی قدرت آن را ندارد که خود را جاویدان نگاه دارد، چه رسد به آنکه تبدیل به انرژی برای خلاقیت شود. برای پیدا کردن راهی برای رسیدن به خلاقیت که از سنت آغاز شده باشد، باید سنت را نقد ( نهی ) ودگرگون کرد. این موضوع که آیا در تاریخ ژاپن انرژی لازم برای نقد ودگرگون کردن وجود داشته یا خیر، همواره ذهن من را به خود مشغول کرده است. در مقایسه با بقیه کشورها ژاپن تاریخی با ثبات تر داشته است. هیچ انقلاب بزرگی را نمی توان در فرهنگ و هنر آن دید. به عبارتی دیگر می توان گفت که در ژاپن انرژی لازم برای نقد و زیرو رو کردن سنت پرورش نیافته است.
امروزه، این انرژی (هرچند ناکافی) درحال آزاد شدن است. این اتفاق برای اولین بار است که در طول تاریخ ژاپن اتفاق می افتد. و شاید همین آزادی باشد که بی نظمی و بی قاعدگی را به وجود آورده است. ولی ما نباید فراموش کنیم که این رهایی انرژی است که به یک نیروی بسیار بزرگ برای تحول و خلاقیت جدید تبدیل شده است.
کنزو تانگه (مجله شین کنچیکو 5901)
تانگه در ساختمان استانداری کاگاوا با استفاده از سیستم « کی واری » در ساختمان با اسکلت RC فرمی زیبا از معماری مدرن ژاپن را خلق می کند. این ساختمان هم از لحاظ طراحی هنری و هم از لحاظ طرا حی برنامه آن تبدیل به مدلی برای معماری ساختمانهای عمومی در ژاپن می شود.
[هر چقدر هم که ادعا کنیم که به پیلوتی کاربرد (function) اجتماعی داده ایم اگر آنجا مکانی تاریک و خف باشد و یا مکانی کثیف باشد آنجا پیلوتی نیست . پیلوتی باید فضایی باشد که معنای پیلوتی را منتقل کند، بر قلب وروح انسان اثر بگذارد، وبدن انسان را به حرکت درآورد. پیلوتی باید مکانی باشد که اتحاد و یکپارچگی جامعه را به نمایش می گذارد. معنای پیلوتی باید ازمرزبندی(محدویتی ) هایی که دیوار ایجاد می کند رها شود وباید کالبدی متوازن داشته باشد که به راحتی و قدرتمندانه بار ساختمان روی خود را تحمل می کند. و این خودش یکی از ویژگی های پیلوتی می باشد که با کاربرد اجتماعی پیلوتی ارتباط نزدیک دارد.]
[فضاهای معماری که کاربرد زیستی دارند زیبایی را خلق می کنند. و این تنها با نظم است که می توان با آن کارایی فضاهای معماری را به انسان ها منتقل کرد. برای همین است که می توان گفت « زیبایی در چیزی است که کاربردی (functional) است.»] کنزو تانگه (از کتاب« واقعیت و خلاقیت کنزو تانگه 1945 تا 1958 » انتشارات بیجوتسو شوپان سال 1966)
موزه یادبود بمبارن اتمی مکانی است برای حفظ و نمایش مدارک وآثار بمبارن اتمی هیروشیما با آرزوی عدم تکراراین فاجعه بشری .این موزه جزئی از مرکز صلح هیروشیما می باشد که در وسط پارک صلح که به همین منظور ساخته شده است قرار دارد. پارک صلح هیروشیما به عنوان هسته مرکزی شهر طراحی شده است و درآن بجز تأسیسات یادبود جان باختگان بمب اتمی مراکز مختلف فرهنگی ورزشی ایجاد شده است. مسئول طراحی مستر پلان پارک بعلاوه مرکز صلح کنزو تانگه می باشد. که درمیان آنها موزه یادبود بمباران اتمی (1952) هم از دیگاه معماری و هم از دید اجتماعی دارای ویژگی و اهمیت خاصی است.
موزه یادبود بمبارن اتمی ساختمانی است با پلانی مستطیلی شکلی که طول شرقی غربی آن 5 برابر عرض شمالی جنوبی آن بوده و موازی با خیابان صلح که درفاصله 100متری جنوب ساختمان موزه قرار دارد . طبقه همکف را بصورت یک پیلوتی کاملا باز و بدون هیچ دیواربا ستونهای بزرگ با ارتفاع 6 متر که فاصله بین آنها ( سپان ) در بیشترین حالت به 10500میلیمتر میرسد است. بصورت مکانی باز در میان پارک صلح قرار گرفته و از لحاظ کاربردی جزئی از فضای عمومی پارک می باشد. 2راه پله در شرق و غرب ساختمان امکان ارتباط با ساختمان موزه که به مانند جعبه ای معلق در میان زمین و آسمان است را فراهم می کند. طراحی ساختمان بصورتی است که بازدید کننده از یکی از راه پله ها وارد موزه بشود وبعد از دیدن موزه دیگر راه پله را برای خروج برگزینند.
بزرگترین ویژگی این ساختمان استفاده از پیلوتی به عنوان یک مکان کاملا عمومی و اجتماعی در شهر می باشد. با مطالعه در آثار تانگه به راحتی می توان دریافت که اوهمواره می کوشیده تا مرز میان ساختمان وشهر را از میان بردارد. یا به عبارت دیگر ساختمان را تبدیل به شهر کند و شهر را تبدیل به ساختمان . او درطول نیم قرن زندگی حرفه ای برای رسیدن به این هدف راه های مختلفی را امتحان می کند که یکی از آنها دادن کاربردی اجتماعی، عمومی به ساختمان است تا شاید بتواند ساختمان را در حلالی به نام شهر حل نماید. موزه یادبود بمبارن اتمی یکی از اولین تلاش ها در این راه است که در آن بخشی از ساختمان تبدیل به یک مکان عمومی اجتماعی در شهر شده است که هرکس آزادانه می تواند از آن استفاده کند.
دیروز کنزو تانگهKenzo Tange معمار بزرگ ژاپن در سن ۹۱ سالگی در گذشت. او بیشتر از ۱۰ سال بود که عملا بازنشسته شده بود و در معماری امروز ژاپن حضور پررنگی نداشت. ولی استاد بسیاری از معماران برجسته امروز ژاپن ازجمله آراتا ایسوزاکی می باشد و از بزرگان معماری اینترنشنال استایل جهان می باشد. تانگه معماری مدرن را بسیار زیبا و لطیف با مفاهیم ژاپنی معماری تلفیق می کند. او کار های بسیار زیادی از خود در ژاپن به جا گذاشته است. که از میان آنها می توان به مرکز صلح هیروشیما(1952)، ژیمیناسیوم المپیک توکیو(1962) و برج دولت محلی توکیو(1991) اشاره کرد که همگان آنها را می شناسند. در سراسر جهان هم می توان آثار با ارزشی از تانگه را دید. از آن جمله در خاورمیانه می توان به فرودگاه کویت و یا به کاخ حکومتی دولت عربستان سعودی اشاره کرد. درایران تانگه برنده پروژه ساخت یک مرکز اداری در عباس آباد می شود که با برخورد با انقلاب به مرحله اجرا نمی رسد. 