امروز مراسم فارغ التحصیلی ما بود. در ژاپن سال تحصیلی رسما از آپریل شروع می شود و مارس به پایان می رسد. بنابراین مراسم اصلی فارغ التحصیلی هم در مارس برگزار می شود. ولی در بعضی از دانشگاه ها از قبیل دانشگاه ما هر سال یک تعداد کمی هم دانشجو (بخصوص در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا) در ترم دوم که از اکتبر شروع می شود می پذیرند. بیشتر دانشجویان که در ترم دوم وارد دانشگاه می شوند دانشجویان خارجی هستند. که البته من هم جزو این دسته بودم. درکل این ترم 200 نفر از دانشگاه فارغ التحصیل شدند (این رقم در مارس فقط در دانشکده فنی شاید نزدیک به 2000 نفر باشد).

دو نکته در این مراسم برای من بسیار جالب بود.

یکی حضور چند فرد مسن در بین فارغ التحصیلان. مسن ترین دانشجویی که در این مراسم امروز شرکت کرده بود مردی بود 84 ساله که مدرک دکترایش را در رشته کشاورزی گرفت.

نکته دیگر اینکه در گروه فنی از هر 7یا8 دانشجویی که برای دریافت مدرک نامشان خوانده می شد نام یک نفر محمد بود.

یکی از ویژگی های این موزه که قرار است محلی برای نمایش هنرهای معاصر باشد، جدایی کامل سازه از نمای بیرونی ساختمان و درونی ساختمان است. سازه این ساختمان یک سازه استیلی است.  نمای بیرونی دیواری آجری است که به مانند پرده (curtain wall) از این سازه آویزان شده است. و نمای درون ساختمان نیز متناسب با کاربرد هر فضای درونی ساخته شده است. با قرار دادن اصل استقلال این سه جرء از یک دیگر این آزادی را به معمار داده است تا او بدون در نظر گرفتن شرایط سازه جای پنجره را در ساختمان انتخاب کند و حتی شکل پنجره در درون ساختمان و بیرون ساختمان متفاوت باشد. اصل جدایی نما از سازه به مانند اصل جدایی پلان از سازه که کورویزه در نیمه اول قرن بیسمتم بیان کرد شاید بتواند انقلابی را معماری ایجاد کند. حداقل برای من این روش دید به معماری بسیار جالب و جدید بود. ( هرچند که آاکی را چنان در اجرای این اصل موفق نمی بینم.) در عکس یکی از پنجره های موزه دیده می شود که از درون آن سازه ساختمان نمایان گشته است.

این موزه که یکی از جدید ترین کارهای جون آاکی می باشد، با مساحتی نزدیک به 17000متر مربع در یکی از شمالی ترین نقاط جزیره اصلی ژاپن (زادگاه اشین) بنا شده است. عملیات ساختمانی این موزه به تازگی به پایان رسیده و قرار است که اوایل تابستان سال آینده افتتاح شود. چند روز پیش فرصتی دست داد تا قبل از افتتاح، بازدیدی از این موزه داشته باشم. درعکس سمت چپ نمای جنوبی این ساختمان دیده می شود. نمای سفید رنگ ساختمان آجری است .

دو نکته ای مهمی نمای این ساختمان را از دیگر معماری های معاصر ژاپن متمایز می کند:

 یکی آجری بودن نما است، در ژاپن به دلیل مقاومت پایین آجر در برابر زلزله کمتر از آجر به عنوان مصالح ساختمانی استفاده می شود. از این رو استفاده از آجر در این ساختمان آنهم با این وسعت جالب توجه است.

و دیگر تعداد کم پنجره ها است که ساختمان را بسته و منسجم به نمایش می گذارد. همانطور که در کار های Kazuyo Sejima و یا Toyo Ito نیز به خوبی دیده می شود معماری امروز ژاپن ( و شاید هم جهان) به سمت سبک کردن سازه و استفاده از مصالح شفاف مانند شیشه در نما گرایش دارد. شاید آاوکی در این ساختمان با بکار گیری آجر، قصد بیان پیامی متفاوت با آنچه که غالب بر معماری امروز است را داشته باشد.

من وقتی این منظره را در شهر دیدم، دو موضوع فکرم را به خود مشغول ساخت.

1) یکی از ویژگی هایی که یک معمار باید داشته باشد قدرت خلاقیت است. یکی از شرایط لازم برای خلق اثری جدید احساس نیاز و کمبود است. ولی در جوامع پیشرفته و مرفه امروزی خیلیها به هرآنچه که نیاز دارند به راحتی دست رسی پیدا می کنند. و هرگز احساس کمبود نمی کنند. پس نیازی هم به خلق و خلاقیت ندارند. من استادی داشتم که به این موضوع خیلی توجه داشت و معتقد بود که در محیط امروزی پرورش حس خلاقیت کاری سخت است. او به عنوان یک راه کار در یک دوره تمرینی به مدت یک هفته از دانشجوها می خواست که یکسری از وسایلی که فکر می کنند در زندگی روزمره شان نقش حیاتی دارد، مثل«برق»، استفاده نکنند. و تلاش کنند تا جایگزینی برای آن یابند. هرچند که این تمرین بسیار سخت بود و کمتر کسی توانست یک هفته دوام بیاورد.( بخصوص یک هفته زندگی بدون برق غیرقابل تصور است.) ولی دارای نکات بسیار آموزنده بود. در این عکس یک شهروند به دلیل نیاز به مسکن و نداشتن خانه یک مکان مناسب برای زیست یافته است. به عبارت دیگر این شهروند یک قابلیت از قابلیت های شهری که مورد توجه واقع نمی شود را به خوبی درک کرده و به کار گرفته است. این می تواند یک اشاره به توانایی های بیشمار خوابیده در شهرها باشد.

2) یکی از مشکلات شهرهای معاصر داشتن شهروندان بی خانمان است. بعضی با چشم ترحم به این شهروندان نگرند و بعضی با عینک بد بینی نگاه گر این شهروندان اند. توکیو هم به عنوان یک از پیشرفته ترین ابرشهری جهان نیز از این قاعده مستثنا نبوده و تعداد زیادی شهروند خیابان نشین دارد. من اطلاعات دقیقی از خدمات رفاهی که احتمالا  شهرداری برای این شهروندان در نظرگرفته ندارم. ولی به راحتی می توان با زدن قدمی در شهر تلاش همه جانبه شهرداری در جهت سلب آسایشگاه این شهروندان را دید.در عکس برای اینکه بی خانمان ها در زیر پل سکنا نگزینند. شهرداری حصاری را نسب کرده است تا با کم کردن عرض گذرگاه دیگر خیابان نشینی در آنجا سکنا نکند. غافل از اینکه خیابان نشینان در هیچ حالتی قصد ترک این گوشه دنج را ندارند.